KEY POINTS :

 

* อาการ Mini Stroke หรือ TIA จะคงอยู่ไม่เกิน 24 ชั่วโมง ส่วนใหญ่อาการ TIA จะคงอยู่เพียงไม่กี่นาทีเท่านั้น

* 5 สัญญาณเตือนเกิดภาวะ TIA ได้แก่ ปวดศีรษะรุนแรงโดยไม่มีสาเหตุ ,เวียนหัว สับสน เดินเซ,มีปัญหาในการมองเห็นแบบฉับพลัน,กล้ามเนื้ออ่อนแรง และพูดไม่ชัด ๆ หรือไม่สามารถพูดได้

* เมื่อมีอาการอย่าปล่อยไว้ ต้องรีบไปพบแพทย์ทันที เพราะผู้ที่มีสัญญาณอาการTIA จะมีความเสี่ยงเกิดStroke อัมพฤกษ์อัมพาต และเส้นเลือดสมองตีบตันได้

 

"Mini Stroke หรือ ภาวะขาดเลือดชั่วคราวในสมอง (TIA)" มักถูกเรียกอย่างไม่ถูกต้องว่า “โรคหลอดเลือดสมองขนาดเล็ก” แต่จริงๆ แล้วมันร้ายแรงไม่ต่างจากโรคหลอดเลือดสมอง

 

“Mini Stroke” เป็นภาวะที่มีอาการที่คล้ายคลึงกับโรคหลอดเลือดสมอง แต่มีความรุนแรงน้อยกว่า โดยอาการของผู้ป่วยจะหายได้ภายใน 24 ชั่วโมง ทว่าเป็นสัญญาณเตือนจากร่างกายว่า คุณมีความเสี่ยงการเกิดอัมพฤกษ์อัมพาต และเส้นเลือดสมองตีบตัน

 

 การเกิด  “Mini Stroke  หรือ TIA” มักหมายความว่าคุณอาจเป็นโรคหลอดเลือดสมองในอนาคตอันใกล้ TIA เป็นภาวะฉุกเฉินทางการแพทย์ที่คุณไม่ควรละเลย ที่สำคัญกว่านั้นคือ เป็นโอกาสที่จะได้รับการรักษาที่สามารถป้องกันโรคหลอดเลือดสมองในอนาคตได้

 

ปัจจุบัน พบผู้ป่วยมีภาวะ Mini Stroke หรือ อาการ TIA (Transient Ischemic Attack) มากขึ้น ผู้เชี่ยวชาญคาดการณ์ว่ามีประมาณ 500,000 รายต่อปี 

 

‘Mini Stroke’ ภาวะขาดเลือดชั่วคราวในสมอง คืออะไร?

 

ภาวะขาดเลือดชั่วคราวในสมอง (Transient Ischemic Attack:TIA)  หรือบางคนเรียกว่า “Mini Stroke”คล้ายกับโรคหลอดเลือด สมองชั่วคราว หมายความว่ามีเลือดไหลเวียนไปเลี้ยงสมองส่วนใดส่วนหนึ่งไม่เพียงพอชั่วคราว (transient) เมื่อไม่มีเลือดไหลเวียน เซลล์สมองก็จะทำงานผิดปกติและเริ่มตาย (ภาวะขาดเลือด)

 

ภาวะขาดเลือดชั่วคราวในสมอง (Transient Ischemic Attack หรือ TIA) เป็นภาวะฉุกเฉินทางการแพทย์ที่คล้ายคลึงกับโรคหลอดเลือดสมองตีบตัน อาการของทั้งสองภาวะเหมือนกัน แต่ TIA มักมีอาการหายไปภายใน 24 ชั่วโมง (ส่วนใหญ่จะหายไปภายในไม่กี่นาที)

 

ภาวะขาดเลือดชั่วคราวในสมอง (TIA) เป็นภาวะฉุกเฉินทางการแพทย์เช่นเดียวกับโรคหลอดเลือดสมอง เนื่องจากไม่มีวิธีใดที่จะคาดการณ์ได้ว่า TIA จะคงอยู่นานแค่ไหน และทุกนาทีมีความสำคัญ ควรไปพบแพทย์ทันทีหากมีสัญญาณของโรคหลอดเลือดสมอง เช่น ปัญหาการทรงตัว การมองเห็นเปลี่ยนแปลง ใบหน้าและแขนตก และพูดลำบาก

 

หากคุณหรือคนที่อยู่กับคุณมีอาการของโรคหลอดเลือดสมองชั่วคราว (TIA) หรือโรคหลอดเลือดสมอง ควรโทรหมายเลขบริการฉุกเฉินในพื้นที่ทันที อย่ารอให้อาการทุเลาลงเอง และอย่าลังเลที่จะโทรหากอาการดีขึ้นหลังจากพักผ่อนเพียงไม่กี่นาที โรคหลอดเลือดสมองชั่วคราว (TIA) อาจเป็นสัญญาณเตือนก่อนเกิดโรคหลอดเลือดสมอง ดังนั้นควรไปพบแพทย์ทันที

 

5 สัญญาณเตือนอาการ TIA สมองส่งสัญญาณ SOS :

 

ส่วนสัญญาณอาการเตือนสมองขาดเลือดชั่วคราว สามารถสังเกตได้จาก FAST เกิดขึ้นทันทีและสามารถหายได้เองภายใน 24 ชั่วโมง โดยสามารถสังเกตได้จาก 5 สัญญาณเตือน เมื่อสมองเริ่มส่งสัญญาณ SOS โดยอาการหลัก ๆ ของโรคสามารถสังเกตได้ ดังต่อไปนี้

 

1)มีอาการปวดศีรษะอย่างรุนแรง โดยไม่มีสาเหตุ

 

2)อาการเวียนหัว สับสน เดินเซ

 

3)เริ่มมีปัญหาในการมองเห็นแบบฉับพลัน เช่น มองเห็นภาพไม่ชัด หรือมองเห็นภาพซ้อน เป็นต้น

 

4)กล้ามเนื้ออ่อนแรง บริเวณใบหน้า แขน และขาชา

 

5)พูดไม่ชัด ๆ หรือไม่สามารถพูดได้

 

ถึงแม้ Mini Stroke จะเป็นโรคหรือภาวะที่เกิดขึ้นชั่วคราว และไม่สร้างความเสียหายถาวรให้กับสมอง แต่ก็ไม่ควรปล่อย เพราะผู้ที่มีสัญญาณอาการหลอดเลือดสมองตีบชั่วคราว มีโอกาสที่จะเกิดขึ้นซ้ำอีก และยังมีความเสี่ยงที่จะเกิดโรคหลอดเลือดสมองในอนาคตมากกว่าคนทั่วไป ควรรีบพบแพทย์ เพื่อหาแนวทางในการรักษา รู้ก่อน รอดปลอดอัมพาต

 

อาการของภาวะ TIA มีอะไรบ้าง?

 

อาการที่อาจเกิดขึ้นจากภาวะ TIA นั้นแทบจะเหมือนกับอาการที่อาจเกิดขึ้นจากโรคหลอดเลือดสมอง โดยอาการของโรคหลอดเลือดสมองตีบอาจรวมถึงอาการอย่างใดอย่างหนึ่งหรือมากกว่านั้นดังนี้ 

 

* อาการอ่อนแรงหรือเป็นอัมพาตครึ่งซีก (hemiplegia)

* ความยากลำบากในการพูดหรือการสูญเสียความสามารถในการพูด (ภาวะเสียการพูด)

* พูดไม่ชัดหรือพูดไม่ชัด (ภาวะพูดไม่ชัด)

* สูญเสียการควบคุมกล้ามเนื้อบริเวณใบหน้าด้านใดด้านหนึ่ง หรือใบหน้าหย่อนคล้อย

* การสูญเสียประสาทสัมผัสอย่างฉับพลัน ไม่ว่าจะเป็นบางส่วนหรือทั้งหมด (การมองเห็นการได้ยิน การ ได้กลิ่น การลิ้มรสและการสัมผัส)

* มองเห็นภาพ เบลอหรือเห็นภาพซ้อน (diplopia)

* การสูญเสียการทรงตัวหรือความไม่คล่องแคล่ว 

* อาการวิงเวียนศีรษะหรือวิงเวียน

* อาการคลื่นไส้และอาเจียน

* อาการคอแข็งตึง

* ความไม่เสถียรทางอารมณ์และการเปลี่ยนแปลงบุคลิกภาพ

* ความสับสนหรือความกระวนกระวายใจ

* การสูญเสียความทรงจำ (ภาวะความจำเสื่อม )

* อาการปวดศีรษะ (มักเกิดขึ้นอย่างฉับพลันและรุนแรง )

* เป็นลมหมดสติ

 

สาเหตุที่ทำให้เกิดภาวะ TIA :

 

ภาวะขาดเลือดชั่วคราวในสมองและโรคหลอดเลือดสมองตีบเกิดขึ้นจากสาเหตุเดียวกัน ได้แก่

 

* การเกิดลิ่มเลือดในสมอง (ภาวะลิ่มเลือดอุดตัน )

* เศษลิ่มเลือดที่ก่อตัวขึ้นในส่วนอื่นของร่างกายหลุดออกมาและไหลไปตามหลอดเลือดจนไปอุดตันในสมอง (ภาวะลิ่มเลือดอุดตันในสมอง)

* การอุดตันของหลอดเลือดขนาดเล็ก (โรคหลอดเลือดสมองตีบตันชนิดลาคูนาร์)

* ภาวะ TIA ที่ไม่ทราบสาเหตุ 

 

ภาวะแทรกซ้อนที่ผู้ป่วย TIA ต้องรู้

เหตุผลหลักที่ทำให้ ภาวะสมองขาดเลือดชั่วคราว เป็นภาวะฉุกเฉินทางการแพทย์ เพราะมักเป็นสัญญาณเตือนว่าอาจเกิดโรคหลอดเลือดสมอง หรืออาจเกิดขึ้นในไม่ช้า มากถึง 20% ของผู้ที่เกิด TIA จะเกิดโรคหลอดเลือดสมองภายใน 90 วัน และครึ่งหนึ่งของผู้ป่วยที่เกิดโรคหลอดเลือดสมองนั้น จะเกิดขึ้นภายในสองวันแรกหลังจากเกิด TIA

 

กลุ่มเสี่ยงที่จะเป็นหลอดเลือดสมองตีบชั่วคราว :

 

สำหรับผู้ที่มีความเสี่ยงที่จะเป็นโรคสมองขาดเลือดชั่วคราวหลัก ๆ แล้วจะเป็นเรื่องพฤติกรรมการใช้ชีวิตเป็นหลัก รวมถึงผู้ที่มีโรคประจำตัวบางโรค โดยมีรายละเอียด ดังต่อไปนี้

 

* การสูบบุหรี่

* การดื่มแอลกอฮอล์ในปริมาณมาก

* ไม่ค่อยออกกำลังกาย

* การรับประทานอาหารที่มีไขมันสูง

* โรคอ้วน

* ผู้สูงอายุ (มากกว่า 55 ปี)

* ผู้ที่มีประวัติครอบครัวเป็นโรคหลอดเลือดสมอง

* ผู้ที่มีความดันโลหิตสูง

* ผู้ที่ป่วยเป็นโรคเบาหวาน

* ผู้ที่มีภาวะหัวใจเต้นผิดจังหวะ

 

ภาวะหลอดเลือดสมองตีบชั่วคราวได้รับการวินิจฉัยอย่างไร?

 

ผู้ให้บริการด้านการดูแลสุขภาพสามารถวินิจฉัยภาวะ TIA ได้โดยใช้วิธีการหลายอย่างร่วมกัน ซึ่งรวมถึง

* ประวัติทางการแพทย์ ซึ่งเกี่ยวข้องกับการสอบถามเกี่ยวกับประวัติสุขภาพและอาการของคุณ

* การตรวจร่างกายและระบบประสาท การตรวจเหล่านี้ช่วยให้ผู้ให้บริการทางการแพทย์ได้เรียนรู้เพิ่มเติมเกี่ยวกับอาการของคุณ โดยเฉพาะอย่างยิ่งหากคุณยังมีอาการเหล่านั้นอยู่ขณะทำการตรวจ

 

การตรวจวินิจฉัยด้วยภาพบุคลากรทางการแพทย์ :

 

สามารถทำการสแกนเอกซเรย์คอมพิวเตอร์ (CT scan) ได้ภายในไม่กี่นาที ซึ่งช่วยให้พวกเขาตรวจสอบได้อย่างรวดเร็วว่าคุณมีเลือดออกในสมองหรือไม่ และหากมี ก็สามารถให้การรักษาได้ทันที การสแกน MRI ช่วยให้ทีมแพทย์ของคุณบอกได้ว่าคุณเป็นโรคหลอดเลือดสมองหรือภาวะสมองขาดเลือดชั่วคราว (TIA) หากพบความเสียหายที่มองเห็นได้ (แม้ว่าอาการของคุณจะหายไปหมดแล้ว) แสดงว่าเป็นโรคหลอดเลือดสมอง ไม่ใช่ภาวะสมองขาดเลือดชั่วคราว

 

อาจมีการตรวจเพิ่มเติมอื่นๆ ขึ้นอยู่กับอาการของคุณ และหากแพทย์สงสัยว่ามีปัญหาสุขภาพอื่นๆ ที่เป็นสาเหตุหรือมีส่วนทำให้เกิดภาวะ TIA และอาการต่างๆ แพทย์จะสามารถแจ้งรายละเอียดเพิ่มเติมเกี่ยวกับการตรวจที่แนะนำและเหตุผลที่การตรวจเหล่านั้นอาจเป็นประโยชน์ได้

 

วิธีการรักษาที่พบบ่อยที่สุดเพื่อป้องกันTIA 

 

ยาสำหรับป้องกันโรคหลอดเลือดสมองหลังภาวะ TIA :

 

ยาหลายชนิดสามารถช่วยรักษาภาวะที่ก่อให้เกิดหรือมีส่วนทำให้เกิด TIA และป้องกันไม่ให้เกิด TIA หรือโรคหลอดเลือดสมองในอนาคตได้ ยาเหล่านั้นได้แก่:

 

-แอสไพริน 

-ยาลดความดันโลหิต 

-ยากลุ่มสแตติน ( Statins) เป็นยาลดคอเลสเตอรอล 

-ยาละลายลิ่มเลือดยาเหล่านี้ทำให้เลือดแข็งตัวได้ยากขึ้น 

 

ขั้นตอนการรักษาโดยใช้สายสวน :

 

“ หัตถการหลอดเลือด ” เป็นคำเรียกโดยรวมของหัตถการทั้งหมดที่ใช้เครื่องมือรูปทรงท่อบางๆ สอดเข้าไปในหลอดเลือดผ่านแผลเล็กๆ บนผิวหนัง คำว่า “หลอดเลือด” หมายถึง “ภายในหลอดเลือด” และหัตถการเหล่านี้จะรักษาปัญหาจากภายในโดยไม่ต้องผ่าตัดใหญ่

 

โดยปกติแล้วอาการเหล่านี้จะเกี่ยวข้องกับหลอดเลือดแดงคาโรติดซึ่งเป็นหลอดเลือดหลักที่ลำเลียงเลือดจากหัวใจไปยังสมอง การตีบตัน ( stenosis ) ในหลอดเลือดแดงคาโรติดอาจนำไปสู่ภาวะสมองขาดเลือดชั่วคราว (TIA) หรือโรคหลอดเลือดสมองได้

 

การผ่าตัดหลอดเลือดแดง :

 

เมื่อไม่สามารถใช้วิธีการสอดสายสวนได้ การผ่าตัดอาจเป็นทางเลือกในการขยายหลอดเลือด ซึ่งสามารถป้องกันภาวะ TIA หรือโรคหลอดเลือดสมองซ้ำได้ ตัวอย่างของการผ่าตัดเช่นนี้คือ การผ่าตัดหลอดเลือดแดงคาโรติด (carotid endarterectomy)เพื่อกำจัดคราบพลัคและสร้างพื้นที่กว้างขึ้นเพื่อให้เลือดไหลเวียนเข้าสู่สมองได้สะดวกขึ้น

 

แนวโน้มของภาวะหลอดเลือดสมองตีบชั่วคราว :

 

ผลลัพธ์ของการเกิดภาวะ TIA ขึ้นอยู่กับสาเหตุและการรักษาเป็นอย่างมาก หากไม่ได้รับการรักษา ความเสี่ยงต่อการเกิดโรคหลอดเลือดสมองภายใน 90 วันถัดไป โดยเฉพาะอย่างยิ่งสองวันแรกหลังจากเกิดภาวะ TIA อาจสูงมาก

 

วิธีที่ดีที่สุดคือการได้รับการดูแลทางการแพทย์ฉุกเฉินทันที ผู้ให้บริการด้านการดูแลสุขภาพจะสามารถตรวจสอบได้ว่าสิ่งที่คุณเป็นคือภาวะ TIA (ภาวะสมองขาดเลือดชั่วคราว) ไม่ใช่โรคหลอดเลือดสมอง และพวกเขาสามารถหาสาเหตุหรือปัจจัยที่ทำให้เกิด TIA ของคุณได้ ซึ่งจะช่วยกำหนดวิธีการรักษาปัญหาที่ต้นเหตุและสิ่งที่คุณสามารถทำได้เพื่อป้องกันปัญหาเพิ่มเติมในอนาคต

 

ควรดูแลตัวเองอย่างไรหลังจากเกิดภาวะ Mini Stroke :

 

เมื่อคุณได้รับการรักษาแล้ว สิ่งสำคัญคือคุณต้องปฏิบัติตามคำแนะนำของผู้ให้บริการด้านสุขภาพของคุณ ยิ่งคุณปฏิบัติตามอย่างเคร่งครัดเท่าไหร่ โอกาสที่คุณจะไม่เกิดภาวะ TIA หรือโรคหลอดเลือดสมองซ้ำก็จะยิ่งดีขึ้นเท่านั้น เนื่องจากภาวะ TIA อาจเกิดขึ้นได้จากหลายสาเหตุ ดังนั้นสิ่งที่คุณควรทำเพื่อดูแลตัวเองจึงอาจแตกต่างกันไป

 

โดยทั่วไปแล้ว การกระทำหรือข้อควรระวังที่ช่วยป้องกันหรือลดความเสี่ยงในการเกิดภาวะ TIA ก็คือสิ่งที่คุณควรทำหลังจากเกิดภาวะ TIA แล้วเช่นกัน ผู้ให้บริการด้านสุขภาพของคุณสามารถให้คำแนะนำเฉพาะเจาะจงเกี่ยวกับสิ่งที่คุณสามารถและควรทำได้

 

วิธีป้องกันอาการสมองขาดเลือดชั่วคราว :

 

ถึงแม้สมองขาดเลือดชั่วคราวจะเป็นอาการที่อาจจะไม่ได้สร้างความเสียหายในระยะยาว แต่สามารถพัฒนาเป็นโรคหลอดเลือดสมองได้ ดังนั้น การควบคุมปัจจัยเสี่ยงและพฤติกรรมการใช้ชีวิตที่ทำให้เกิด Mini Stroke ตั้งแต่เนิ่น ๆ ควบคู่ไปพร้อม ๆ กับการตรวจสุขภาพ จะช่วยแก้ปัญหาระยะยาวได้อย่างตรงจุด ได้แก่

 

* เลือกรับประทานอาหารที่มีประโยชน์ เน้นอาหารที่มีกากใย หลีกเลี่ยงอาหารที่มีโซเดียม น้ำตาล หรือไขมันสูง เพื่อลดความเสี่ยงจากความดันโลหิตสูง และการสะสมคอเลสเตอรอลในร่างกาย

* ออกกำลังกายสม่ำเสมอ อย่างน้อย 30 นาทีต่อวัน

* ควบคุมน้ำหนักให้อยู่ในเกณฑ์มาตรฐาน 

* ตรวจสุขภาพประจำปี หากพบความผิดปกติในหลอดเลือดจะได้ทำการรักษาได้ก่อนจะเกิดอันตราย 

* งดสูบบุหรี่ ลดปริมาณการดื่มแอลกอฮอล์ หรือเลิกดื่มเลยจะดีที่สุด

* พักผ่อนให้เพียงพอ 

 

อ้างอิง: Cleveland Clinic , โรงพยาบาลเพชรเวช

 

ที่มา กรุงเทพธุรกิจ

วันที่ 22 ธันวาคม 2568