ตลอดปีงบประมาณ 2568 ที่ผ่านมา สังคมไทยและสังคมโลกต่างเผชิญกับคลื่นแห่งความเปลี่ยนแปลงขนานใหญ่ ไม่ว่าจะเป็นการก้าวกระโดดของเทคโนโลยีปัญญาประดิษฐ์ (AI) การก้าวเข้าสู่สังคมสูงวัยอย่างสมบูรณ์ และช่องว่างความเหลื่อมล้ำทางการเรียนรู้ที่ท้าทายยิ่งขึ้น

 

ท่ามกลางพลวัตเหล่านี้ สำนักงานบริหารและพัฒนาองค์ความรู้ (องค์การมหาชน) หรือ OKMD ยังคงยืนหยัดในภารกิจสำคัญ นั่นคือการเปลี่ยนผ่านแนวคิดเรื่องการศึกษา ให้ “การเรียนรู้ตลอดชีวิต” กลายเป็น โครงสร้างพื้นฐานใหม่ (New Infrastructure) ที่จำเป็นของสังคมไทย ไม่ต่างจากถนนหรือไฟฟ้า ที่ทุกคนต้องเข้าถึงได้

 

ผมและทีมงาน OKMD เชื่อมั่นเสมอว่า การเรียนรู้ในศตวรรษที่ 21 ไม่อาจถูกจำกัดขอบเขตอยู่เพียงในห้องเรียน หรือเป็นภาระของระบบการศึกษาในรูปแบบเดิมเพียงลำพัง แต่มันต้องแทรกซึมอยู่ในพิพิธภัณฑ์ ห้องสมุด พื้นที่สาธารณะ และทุกจังหวะชีวิตของผู้คน

 

 

ในปีนี้ OKMD ได้ปรับทิศทางการขับเคลื่อนสังคมจากการเน้น “การถ่ายทอดเนื้อหา” ไปสู่ “การสร้างความหมายและสมรรถนะ” เรามุ่งเน้นสื่อสารแนวคิด Lifelong Learning และ Future Skills ผ่านเวทีวิชาการและเครือข่ายพันธมิตร โดยเน้นย้ำทักษะที่ AI ไม่สามารถทำแทนได้ เช่น การคิดเชิงวิพากษ์ (Critical Thinking) และความสามารถในการปรับตัว (Adaptability) เพื่อให้คนไทยพร้อมรับมือกับโลกที่เต็มไปด้วยความไม่แน่นอน

 

ในมิติของพื้นที่การเรียนรู้ มิวเซียมสยาม (Museum Siam) ยังคงทำหน้าที่เป็น “กระจกสะท้อนสังคม” ที่ชวนตั้งคำถามมากกว่าให้คำตอบสำเร็จรูป ในปีนี้เราได้ยกระดับจากพื้นที่จัดแสดง สู่การเป็น “พื้นที่เรียนรู้เชิงสาธารณะ” ที่เชื่อมโยงประวัติศาสตร์เข้ากับประเด็นร่วมสมัย เปิดโอกาสให้เยาวชนและครอบครัวได้แลกเปลี่ยนความคิดเห็นบนพื้นฐานของความเข้าใจในความหลากหลาย

 

ในขณะเดียวกัน TK Park ได้ถูกพลิกโฉมโครงสร้างครั้งสำคัญ จากภาพจำของห้องสมุดสำหรับเด็กและเยาวชน สู่การเป็น “แพลตฟอร์มการเรียนรู้สำหรับคนทุกช่วงวัย” โดยเฉพาะการเตรียม

 

พร้อมรองรับสังคมสูงวัย TK Park ได้กลายเป็น Safe Space ที่ช่วยลดความโดดเดี่ยวของผู้สูงอายุ ผ่านกิจกรรมอ่านเพื่อสุขภาวะสมองและการรู้เท่าทันดิจิทัล ทำให้ห้องสมุดไม่ได้เป็นเพียงที่เก็บหนังสือ แต่เป็นพื้นที่เติมเต็มคุณภาพชีวิต

 

AI และมนุษย์ : ก้าวไปด้วยกัน :

 

ประเด็นที่ OKMD ให้ความสำคัญอย่างยิ่งในปี 2568 คือบทบาทของ AI เราทำหน้าที่เป็นผู้นำทางความคิดที่เน้นย้ำเสมอว่า “เทคโนโลยีต้องไม่ทิ้งมนุษย์ไว้ข้างหลัง” เราสนับสนุนการใช้ AI เป็นเครื่องมือเสริมพลัง (Empowerment) แต่ต้องควบคู่ไปกับจริยธรรมและความเข้าใจในมิติของสมองมนุษย์ เพื่อให้เทคโนโลยีเป็นตัวช่วยในการเรียนรู้ ไม่ใช่สิ่งที่มาลดทอนคุณค่าของความเป็นมนุษย์

 

ก้าวต่อไปสู่ ‘ศูนย์การเรียนรู้แห่งชาติ (NKC)’ :

 

เบื้องหลังความสำเร็จหน้าบ้าน คือการปรับทัพหลังบ้านที่เข้มข้น ปี 2568 ถือเป็นปีแห่งการเตรียมความพร้อมครั้งใหญ่ของ OKMD ในการปรับโครงสร้างองค์กรให้คล่องตัว โปร่งใส และบูรณาการมากยิ่งขึ้น

 

เป้าหมายสำคัญของการเปลี่ยนแปลงนี้ คือการเตรียมพร้อมสู่บ้านหลังใหม่ ณ ถนนราชดำเนินกลาง ภายใต้ชื่อ ศูนย์การเรียนรู้แห่งชาติ (National Knowledge Center: NKC) ซึ่งจะไม่ใช่เพียงอาคารสำนักงาน แต่จะเป็น “หมุดหมายใหม่” ของการเรียนรู้ระดับประเทศ ที่เชื่อมโยงองค์ความรู้ นวัตกรรม และผู้คนเข้าด้วยกัน OKMD จึงต้องเร่งสร้างคนและวัฒนธรรมการทำงานให้ได้มาตรฐานใหม่ เพื่อรองรับความคาดหวังของสังคมในอนาคตอันใกล้นี้

 

พลังของเครือข่ายและการเรียนรู้ที่ยั่งยืน :

 

สุดท้ายนี้ ผมเชื่อว่าการสร้างสังคมแห่งการเรียนรู้ที่ยั่งยืน ไม่ใช่ภารกิจที่หน่วยงานใดจะแบกรับได้เพียงลำพัง ความสำเร็จในปีที่ผ่านมาเกิดจากการทำงานร่วมกันเป็น “ระบบนิเวศ” ระหว่างภาครัฐ เอกชน สถาบันการศึกษา และภาคประชาชน

 

ผลการดำเนินงานในปี 2568 คือบทพิสูจน์ความตั้งใจของพวกเรา ที่จะทำให้การเรียนรู้เป็นส่วนหนึ่งของลมหายใจและวิถีชีวิตคนไทย หากเราช่วยกันสร้างวัฒนธรรมการเรียนรู้ที่เข้มแข็ง ผมมั่นใจว่าสังคมไทยจะก้าวผ่านทุกความเปลี่ยนแปลงได้อย่างมั่นคงและมีความหมาย และอย่าลืมติดตามก้าวต่อไปของ OKMD ในปี 2569 นี้ และขอสวัสดีปีใหม่ทุกๆ ท่านด้วยนะครับ

 

ที่มา มติชนออนไลน์

วันที่ 10 มกราคม 2569