KEY POINTS :

 

* อุตสาหกรรมการบินเผชิญความขัดแย้งครั้งใหญ่ระหว่างจำนวนผู้โดยสารที่คาดว่าจะพุ่งเกิน 1 หมื่นล้านคน กับเป้าหมาย Net Zero ที่มีต้นทุนสูงและทำได้ยากขึ้น

* เทคโนโลยีสำคัญอย่างเชื้อเพลิงการบินยั่งยืน (SAF) กลายเป็นประเด็นแข่งขันเชิงภูมิรัฐศาสตร์ ขณะที่ความหวังเรื่องเครื่องบินพลังงานไฮโดรเจนต้องชะลอออกไป

* ปัญหาคอขวดในห่วงโซ่อุปทานทำให้การผลิตและส่งมอบเครื่องบินรุ่นใหม่ที่ประหยัดพลังงานล่าช้า ส่งผลให้แผนการลดคาร์บอนสะดุดลง

 

ผู้โดยสารทะลุ 10,000 ล้านคน แต่ Net Zero ยังห่างไกล โลกกำลังเผชิญ "การปะทะของความยั่งยืน" ครั้งใหญ่ที่สุดในประวัติศาสตร์การบิน

 

ในปี 2026 อุตสาหกรรมการบินโลกไม่ได้กำลังยืนอยู่บนเพียง “จุดเปลี่ยน” หากแต่กำลังเข้าสู่สภาวะที่นักวิเคราะห์เรียกว่า “Sustainability Collision Course” หรือการปะทะกันของความยั่งยืนอย่างหลีกเลี่ยงไม่ได้

 

ด้านหนึ่ง สนามบินทั่วโลกกำลังกลับมาคึกคัก ผู้โดยสารหลั่งไหลจนหลายแห่งเข้าใกล้ขีดจำกัดของโครงสร้างพื้นฐาน ขณะที่อีกด้านหนึ่ง วิกฤตสภาพภูมิอากาศกลับทวีความรุนแรง เหตุการณ์สภาพอากาศสุดขั้วเริ่มคุกคามสนามบินและระบบขนส่งทางอากาศโดยตรง

 

ความย้อนแย้งระหว่าง ความต้องการเดินทางทางอากาศที่พุ่งสูงเป็นประวัติการณ์ กับ เป้าหมาย Net Zero ที่ยังดูห่างไกล กำลังบีบให้อุตสาหกรรมต้องเผชิญคำถามสำคัญว่า

การเติบโตของการบินยังสามารถเดินคู่กับความยั่งยืนได้จริงหรือไม่

 

รายงาน Global Aviation Sustainability Outlook 2026 ระบุว่า อุตสาหกรรมกำลังเคลื่อนจาก “ยุคแห่งความหวัง” ไปสู่ “ยุคแห่งความจริง” โดยมี 6 แนวโน้มสำคัญที่กำลังกำหนดอนาคตของการบินโลก

 

1)กว่า 10,000 ล้านคน การเติบโตเริ่มท้าทายความยั่งยืน :

 

การคาดการณ์ในปี 2026 ระบุว่า จำนวนผู้โดยสารทางอากาศทั่วโลกจะพุ่งแตะ 10,200 ล้านคน ซึ่งสะท้อนถึงการฟื้นตัวเต็มรูปแบบของอุตสาหกรรมหลังยุคโควิด อย่างไรก็ตาม ตัวเลขดังกล่าวกำลังสร้างแรงกดดันมหาศาลต่อเป้าหมายลดคาร์บอนของภาคการบิน

ยิ่งการเดินทางเพิ่มขึ้นมากเท่าใด ความพยายามในการลดการปล่อยก๊าซเรือนกระจกก็ยิ่งต้องเร่งตามให้ทัน ปัญหาความแออัดในสนามบินจึงไม่ใช่เพียงเรื่องประสบการณ์ผู้โดยสารอีกต่อไป แต่กลายเป็นความเสี่ยงต่อ ความมั่นคงของระบบการบินโลก โดยเฉพาะในช่วงที่สภาพอากาศรุนแรงเกิดบ่อยขึ้น

 

Justin Erbacci ผู้อำนวยการใหญ่ Airports Council International World ระบุว่า สนามบินไม่ใช่เพียงโครงสร้างพื้นฐานด้านการเดินทาง แต่เป็นกลไกสำคัญที่เชื่อมโยงเศรษฐกิจและสังคมโลก แม้ในช่วงที่โลกเผชิญความไม่แน่นอนสูง นั่นทำให้อุตสาหกรรมต้องเผชิญ Trade-off ที่ยากที่สุดครั้งหนึ่ง ระหว่างการเติบโตทางเศรษฐกิจกับความยั่งยืนด้านสิ่งแวดล้อม

 

2)ความฝัน Net Zero ต้องเจอกับความจริงของต้นทุน :

 

ปี 2026 ถูกมองว่าเป็นปีที่อุตสาหกรรมการบินเริ่มปรับมุมมองจากความคาดหวังด้านเทคโนโลยีสู่ความจริงที่ต้องเผชิญข้อจำกัดเชิงโครงสร้าง ผลสำรวจผู้บริหารในอุตสาหกรรมพบว่า 46% ยังเชื่อว่าความยั่งยืนของการบินจะมีความคืบหน้า ขณะที่ 33% เริ่มมองในเชิงลบมากขึ้นจากต้นทุนที่แท้จริง

 

แรงกดดันสำคัญไม่ได้มาจากเทคโนโลยีเพียงอย่างเดียว แต่เกิดจาก บริบทเศรษฐกิจและการเมืองโลก หลายประเทศเริ่มหันงบประมาณไปสู่ การป้องกันประเทศ การดูแลค่าพลังงานของประชาชน การบริหารหนี้สาธารณะ สิ่งเหล่านี้ทำให้ การสนับสนุนพลังงานสะอาดสำหรับการบินลดความสำคัญลง

 

3)สมรภูมิ SAF ใหม่ จีนเร่งเกม ตะวันตกตั้งกำแพง :

 

ตลาด Sustainable Aviation Fuel (SAF) กำลังกลายเป็นเวทีการแข่งขันเชิงภูมิรัฐศาสตร์ จีนกำลังขยับขึ้นเป็นผู้เล่นสำคัญ โดยออกใบอนุญาตส่งออก SAF สูงถึง 1.2 ล้านตัน และใช้วัตถุดิบจากน้ำมันพืชใช้แล้วที่เคยส่งออกไปยุโรป

 

ในขณะที่ สหรัฐฯ ใช้นโยบายภาษีจูงใจ 45Z เพื่อหนุนการผลิตในประเทศ ยุโรป ใช้มาตรการบังคับใช้ SAF แต่กลับต้องเผชิญข้อจำกัดจากกำแพงการค้าของตัวเอง

 

Jimmy Samartzis ซีอีโอ LanzaJet ระบุว่า ในยุคที่ห่วงโซ่อุปทานพลังงานมีความไม่แน่นอนสูง การกระจายฐานการผลิตเชื้อเพลิงไปยังหลายภูมิภาคจึงกลายเป็นกลยุทธ์ที่หลีกเลี่ยงไม่ได้

 

4)ไฮโดรเจนถอยหนึ่งก้าว สู่บทบาทใหม่ในสนามบิน :

 

ความหวังเรื่องเครื่องบินพาณิชย์ที่ใช้ไฮโดรเจนต้องชะลอออกไป หลังผู้ผลิตเครื่องบินรายใหญ่ประกาศเลื่อนแผนพัฒนา เนื่องจากโครงสร้างพื้นฐานยังไม่พร้อม แทนที่จะเป็นเชื้อเพลิงสำหรับการบินในระยะสั้น ไฮโดรเจนจึงเริ่มถูกนำมาใช้ใน ระบบพลังงานของสนามบิน

 

ตัวอย่างเช่น สนามบินในแคนาดา ออสเตรเลีย ญี่ปุ่น เริ่มนำไฮโดรเจนมาใช้กับรถลากเครื่องบินและระบบพลังงานสำรอง เพื่อสร้าง Airport Energy Hubs ที่ช่วยลดการพึ่งพาไฟฟ้าจากโครงข่ายหลัก

 

5)AI กลายเป็นฮีโร่ที่มองไม่เห็นของอุตสาหกรรม :

 

ในช่วงที่เทคโนโลยีเครื่องบินยังพัฒนาไม่ทันความต้องการ AI กำลังกลายเป็นเครื่องมือสำคัญในการเพิ่มประสิทธิภาพทันที การใช้งานหลักมี 3 ด้าน การจัดการเส้นทางบินแบบเรียลไทม์เพื่อลดการใช้เชื้อเพลิง การบำรุงรักษาเชิงพยากรณ์เพื่อลดการสูญเสียพลังงาน การวิเคราะห์ผลกระทบสภาพภูมิอากาศ เช่น การลดการเกิด contrails

 

ตัวอย่างเช่น การทดลองของสายการบินยุโรปร่วมกับแพลตฟอร์มค้นหาเที่ยวบิน พบว่าการปรับระดับความสูงเพียงเล็กน้อยตามคำแนะนำของ AI สามารถลดผลกระทบต่อภาวะโลกร้อนได้อย่างมีนัยสำคัญ

 

6)คอขวดการผลิตเครื่องบิน ทำให้แผนสีเขียวสะดุด :

 

แม้เทคโนโลยีเครื่องยนต์รุ่นใหม่ที่ประหยัดพลังงานจะพร้อมใช้งานแล้ว แต่ปัญหาใหญ่กลับอยู่ที่ ห่วงโซ่อุปทาน ข้อมูลล่าสุดชี้ว่า Airbus ส่งมอบเครื่องบินได้ประมาณ 800 ลำ Boeing ส่งมอบประมาณ 600 ลำ แม้คำสั่งซื้อรวมจะเกิน 1,000 ลำก็ตาม ความล่าช้าในการผลิตชิ้นส่วนและเครื่องยนต์ทำให้สายการบินต้องใช้เครื่องบินรุ่นเก่าที่ปล่อยคาร์บอนสูงต่อไป ส่งผลให้แผนลดการปล่อยก๊าซเรือนกระจกชะลอตัว

 

ปี 2026 จึงอาจเป็นปีที่อุตสาหกรรมการบินต้องปรับสมดุลใหม่ ความจริงที่เริ่มชัดเจนคือ ไม่มีฝ่ายใดสามารถแบกรับต้นทุนสีเขียวเพียงลำพัง ภาคเอกชนไม่สามารถรับภาระต้นทุนการเปลี่ยนผ่านทั้งหมด

 

ขณะที่ภาครัฐก็ไม่สามารถบรรลุเป้าหมาย Net Zero ได้โดยปราศจากการลงทุนของภาคธุรกิจ ทางออกที่กำลังถูกพูดถึงมากขึ้นคือ การแบ่งปันความเสี่ยงระหว่างรัฐ อุตสาหกรรม และผู้บริโภค ไม่ว่าจะผ่านค่าธรรมเนียมเชื้อเพลิงสะอาดของบางประเทศ หรือราคาคาร์บอนที่เพิ่มขึ้นในตลาดยุโรป

 

ที่มา ฐานเศรษฐิจ

วันที 15 มีนาคม 2569