KEY POINTS :

 

* ญี่ปุ่นและเกาหลีใต้เป็นผู้นำเทรนด์สังคมสูงวัยที่ยังทำงาน โดยมีสัดส่วนผู้สูงอายุเกิน 65 ปีที่ยังทำงานสูงที่สุดในกลุ่มประเทศร่ำรวย (เกาหลีใต้เกือบ 40%, ญี่ปุ่นกว่า 25%)

* แรงจูงใจในการทำงานมี 2 ด้านหลัก คือ "ความจำเป็น" ทางการเงิน โดยเฉพาะในเกาหลีใต้ที่ระบบบำนาญไม่เพียงพอ และ "ความต้องการส่วนตัว" เพื่อรักษาสุขภาพกายใจ ป้องกันความเหงา และรู้สึกมีคุณค่า

* การทำงานส่งผลดีต่อสุขภาพผู้สูงอายุ โดยผลการศึกษาพบว่าผู้ที่ทำงานจะมีร่างกายแข็งแรงกว่าและมีอาการซึมเศร้าน้อยกว่าคนที่ไม่ได้ทำงาน

* ผู้สูงอายุเผชิญอุปสรรคสำคัญในการทำงาน ทั้งการเลือกปฏิบัติทางอายุ, ระบบการจ้างงานที่มัก "จ้างใหม่" หลังเกษียณด้วยค่าจ้างและตำแหน่งที่ลดลง และปัญหาทักษะเดิมไม่ตรงกับงานที่ตลาดต้องการ

* รัฐบาลทั้งสองประเทศพยายามส่งเสริมการจ้างงานผู้สูงอายุเพื่อแก้ปัญหาขาดแคลนแรงงานและลดภาระสวัสดิการ ผ่านการสร้างตำแหน่งงานและศูนย์จัดหางานเฉพาะทาง

 

คุณยาย "ฮอนดะ ทามิโกะ" เริ่มทำงานตั้งแต่สมัยญี่ปุ่นยังทำสงครามกับอเมริกา ปัจจุบันในวัย 93 ปี เธอยังคงขยันขันแข็งกับการเป็นพนักงานทำความสะอาดที่ McDonald’s ในจังหวัดคุมาโมโตะ  แม้เงินบำนาญจะมีเพียงพอต่อการใช้ชีวิต แต่เธอก็เลือกที่จะมาทำงาน โดยให้เหตุผลว่า "มนุษย์ก็คือสัตว์ชนิดหนึ่ง เราต้องเคลื่อนไหวร่างกายให้มากที่สุดเท่าที่จะทำได้”

 

‘ญี่ปุ่น-เกาหลีใต้’ ผู้นำเทรนด์สังคมสูงวัยที่ยังทำงานอยู่ :

 

คุณยายฮอนดะไม่ใช่แค่กรณีพิเศษ แต่คือ "สัญญาณ" ของอนาคต เมื่อคนอายุยืนขึ้นและสุขภาพดีนานขึ้น พวกเขาก็ทำงานนานขึ้นด้วย

 

ญี่ปุ่นและเกาหลีใต้คือผู้นำในเรื่องนี้ โดยเกือบ 40% ของคนเกาหลีใต้ และกว่า 25% ของคนญี่ปุ่นที่มีอายุเกิน 65 ปี ยังคงทำงานอยู่ ซึ่งเป็นสถิติที่สูงที่สุดในกลุ่มประเทศร่ำรวย (OECD) 

 

อย่างไรก็ตาม ตลาดแรงงานและระบบสวัสดิการที่ออกแบบมาเพื่อคนรุ่นเก่ายังคงปรับตัวไม่ทันกับโครงสร้างประชากรที่เปลี่ยนไปนี้

 

ทำงานเพราะ ‘ความจำเป็น’ :

 

ในญี่ปุ่น แรงงานสูงวัยเกินครึ่งยอมรับว่าทำงานเพื่อรายได้ แต่สถานการณ์ในเกาหลีใต้หนักหนากว่า เพราะระบบบำนาญพัฒนาไม่ทันการเติบโตทางเศรษฐกิจ ทำให้เงินบำนาญรัฐจ่ายเพียง 1 ใน 3 ของรายได้ก่อนเกษียณ ส่งผลให้คนแก่เกาหลีใต้เกือบ 40% มีรายได้ต่ำกว่าเกณฑ์ยากจน 

 

เรื่องนี้ทำให้ พนักงานขับรถเมล์ในกรุงโซลถึงกับต้องประท้วงขอขยายอายุเกษียณ โดยให้เหตุผลว่าอายุ 65 ปีในสมัยนี้ยังดูหนุ่มแน่นและมีประสบการณ์ในการขับรถมากกว่าคนหนุ่มเสียอีก

ทว่า  “เงิน” ไม่ใช่เหตุผลเดียว หลายคนทำงานเพื่อป้องกันปัญหาสุขภาพและความเหงา 

 

คุณยายฮอนดะบอกว่าถ้าอยู่บ้านเฉยๆ ร่างกายและสมองจะเสื่อมถอย และจะเป็นภาระให้ลูกหลานจนต้องไปอยู่สถานสงเคราะห์ในที่สุด ซึ่ง McDonald’s ญี่ปุ่นเรียกพนักงานกลุ่มอายุเกิน 60 ปีนี้ว่า “Premium Age Crew” หรือกลุ่มพนักงานวัยพรีเมียม

 

งานช่วยให้ดูอ่อนกว่าวัย :

 

ผลการศึกษาทั่วเอเชียตะวันออกพบว่า ผู้สูงอายุที่ทำงานจะมีร่างกายแข็งแรงกว่าและมีอาการซึมเศร้าน้อยกว่า อดีตผู้บริหารชาวเกาหลีใต้วัย 60 ปีเล่าว่า ภรรยาของเขาสังเกตเห็นว่าเวลาเขาไปทำงาน เขาจะดูหนุ่มขึ้นและมีพลังงานมากขึ้นอย่างเห็นได้ชัด

 

 บริษัทใหญ่ๆ ในญี่ปุ่นเริ่มมีการให้คำปรึกษาเรื่องอาชีพในช่วงปลายของการทำงาน และปรับเปลี่ยนหน้าที่ความรับผิดชอบให้เหมาะสมกับวัย เจ้าของอู่ซ่อมรถในเมืองเล็กๆ แห่งหนึ่งยอมรับว่า เมื่อคนรุ่นใหม่มีน้อยลง เขาจึงต้องพึ่งพาและดึงศักยภาพจากพนักงานที่มีอยู่ซึ่งเป็นผู้สูงอายุให้ได้มากที่สุด

 

เด็กจบใหม่ตอนอายุ 65 :

 

แม้จะอยากทำงานต่อ แต่ก็มีอุปสรรคสูง Randall Jones อดีตหัวหน้าโต๊ะญี่ปุ่น/เกาหลีของ OECD ชี้ว่า ระบบเงินเดือนและตำแหน่งที่ขึ้นตามอายุงานทำให้บริษัทแบกรับต้นทุนสูงหากจ้างพนักงานอาวุโสแบบเต็มเวลา หลายบริษัทจึงใช้วิธี "จ้างใหม่" หลังเกษียณด้วยสัญญาจ้างชั่วคราว แต่ลดเงินเดือนและลดบทบาทหน้าที่ลงอย่างมาก

 

การหางานใหม่ในวัยชราทำได้ยากเพราะมีการเลือกปฏิบัติทางด้านอายุอย่างรุนแรง โดยเฉพาะในเกาหลีใต้ที่สังคมมองว่าการไม่รับคนแก่เข้าทำงานเป็นเรื่อง "สมเหตุสมผล" 

นอกจากนี้ยังมีปัญหา "ทักษะไม่ตรงกับงาน" คือมีอดีตพนักงานออฟฟิศว่างงานจำนวนมาก แต่ตลาดต้องการแรงงานฝีมือระดับล่าง เช่น พนักงานทำความสะอาดหรือพนักงานรักษาความปลอดภัย ซึ่งทักษะที่พวกเขาสะสมมาทั้งชีวิตไม่ได้ถูกนำมาใช้

 

 รัฐบาลเกาหลีใต้สนับสนุนงบประมาณสร้างงานพาร์ทไทม์กว่า 1 ล้านตำแหน่งให้ผู้สูงอายุเพื่อเป็นสวัสดิการกึ่งการจ้างงาน มีการตั้งมูลนิธิฝึกทักษะใหม่ เช่น การใช้ AI ส่วนในญี่ปุ่นมี "ศูนย์ทรัพยากรมนุษย์สีเงิน" (Silver Human Resource Centres) กว่า 1,300 แห่ง ช่วยจับคู่งานตั้งแต่งานดูแลผู้สูงอายุด้วยกันไปจนถึงการรับจ้างทำความสะอาดสุสาน

 

รัฐบาลทั้งสองประเทศพยายามส่งเสริมให้คนทำงานนานขึ้นเพื่อชดเชยแรงงานวัยหนุ่มสาวที่หายไป และเพื่อลดภาระค่าใช้จ่ายด้านสาธารณสุข ญี่ปุ่นกระตุ้นให้บริษัทจ้างงานจนถึงอายุ 70 ปี ส่วนเกาหลีใต้ขยายอายุเกษียณตามกฎหมายเป็น 60 ปี แต่ประเด็นสำคัญคือ "ประเภทของงาน" ที่เหมาะสมกับพวกเขาจริงๆ ยังเป็นโจทย์ที่แก้ไม่ตก

 

 การจะใช้ประโยชน์จากแรงงานสูงวัยอย่างมีประสิทธิภาพ ต้องมีการออกแบบระบบสังคมและการจ้างงานใหม่ทั้งหมด รวมถึงตัวผู้สูงอายุเองก็ต้องปรับความคิด ผู้อำนวยการบริษัทจัดหางานสำหรับผู้สูงอายุในญี่ปุ่นกล่าวทิ้งท้ายว่า "เมื่อคุณอายุเกิน 65 ปี จงคิดเสียว่าคุณคือเด็กจบใหม่ที่มาเริ่มนับหนึ่งใหม่จากศูนย์"

 

ที่มา กรุงเทพธุรกิจ

วันที 10 พฤษภาคม 2569