วันนี้ (12 ตุลาคม) ผู้แทนระดับโลกกว่า 15,000 คนจาก 191 ประเทศทั่วโลกทยอยเดินทางเข้าร่วมประชุมประจำปี IMF-World Bank Annual Meetings 2026 ที่กรุงเทพฯ โดยมีวาระสำคัญในการหารือเกี่ยวกับปัญหาหนี้สินระดับโลก วิกฤตภูมิอากาศ และความเหลื่อมล้ำทางเศรษฐกิจที่ทวีความรุนแรงขึ้น

 

การประชุมครั้งนี้จัดขึ้นท่ามกลางความท้าทายจากภาวะเศรษฐกิจโลกที่ชะลอตัวลง อัตราเงินเฟ้อที่พุ่งสูงขึ้น และความขัดแย้งทางภูมิรัฐศาสตร์ที่ส่งผลกระทบต่อการเติบโตทั่วโลก งานนี้จึงเป็นบททดสอบสำคัญของความร่วมมือระหว่างประเทศในการหาทางออกร่วมกัน

 

สื่อต่างประเทศหลายสำนักได้ฉายภาพและวิเคราะห์ประเด็นเชิงลึกไว้อย่างแหลมคม โดยไม่ได้มองว่า นี่เป็นการประชุมทางเศรษฐกิจตามปกติ แต่มองว่าเป็น “เวทีสะท้อนความวิตกกังวล (Angst) และการแตกขั้วของระบบการเงินโลก”

 

✅ “ฤดูหนาวกำลังมาเยือน” (Winter is coming)

 

แม้ตัวเลขการเติบโตของเศรษฐกิจโลกในระยะสั้นจะยังดูประคองตัวได้ที่ราว 3.0% แต่สื่อนอกชี้ว่า เบื้องหลังความนิ่งนี้เต็มไปด้วยแรงกดดันมหาศาล คริสตาลินา กิออร์กิเอวา กรรมการจัดการกองทุนการเงินระหว่างประเทศ (IMF) ถึงกับกล่าวเตือนก่อนเปิดการประชุมว่า “Winter is coming” โดยระบุว่า เศรษฐกิจโลกกำลังถูกดึงด้วย สองแรงปะทะที่อยู่ขั้วตรงข้ามกันอย่างสิ้นเชิง นั่นคือ แรงปะทะเชิงลบด้านอุปทานพลังงาน (Negative Energy Supply Shock) จากสงครามในตะวันออกกลาง กับ แรงหนุนเชิงบวกด้านอุปสงค์จากเทคโนโลยี (Positive Demand Shock from AI) จากกระแสการลงทุนในปัญญาประดิษฐ์

 

ทว่าผลกระทบของสองแรงนี้ตกอยู่กับแต่ละประเทศอย่าง “ไม่เท่าเทียมกันอย่างยิ่ง” โดยประเทศพัฒนาแล้วได้รับแรงหนุนจาก AI ขณะที่ประเทศกำลังพัฒนาต้องแบกรับต้นทุนพลังงานและดอกเบี้ยอย่างหลีกเลี่ยงไม่ได้

 

ท่ามกลางภาวะที่เศรษฐกิจโลกกำลังเผชิญแรงดึงจากวิกฤตซ้ำซ้อนรอบด้าน สื่อและแวดวงเศรษฐกิจระหว่างประเทศได้ชี้ถึง คำถามเชิงนโยบายและข้อท้าทายสำคัญ ที่การประชุมครั้งนี้จำเป็นต้องตอบ ดังนี้

 

✅ 1. วิกฤตพลังงานและสงคราม: โลกจะรับมืออย่างไร เมื่อคลังน้ำมันสำรองเริ่มหมดลง

 

สงครามระหว่างสหรัฐอเมริกา-อิสราเอลกับอิหร่านที่ยืดเยื้อเข้าสู่เดือนที่ 8 และการปิดช่องแคบฮอร์มุซ ส่งผลกระทบต่ออุปทานน้ำมันดิบ 20% ของโลก จนกลายเป็นแรงกดดันด้านพลังงานครั้งใหญ่ที่สุดในประวัติศาสตร์ แม้กลุ่ม G7 จะตกลงปล่อยน้ำมันสำรองฉุกเฉิน 100 ล้านบาร์เรล และมีการดึงน้ำมันสำรองเชิงพาณิชย์ออกมาใช้แล้วกว่า 1,000 ล้านบาร์เรล แต่น้ำมันสำรองที่เข้าถึงได้ในตลาดโลกกำลังร่อยหรอลงอย่างรวดเร็ว

 

คำถามสำคัญที่ตามมาคือ นโยบายการเงินและการคลังระหว่างประเทศจะตั้งรับอย่างไรเมื่อกันชนด้านพลังงาน (Oil Buffers) หมดลง และความตึงเครียดทางภูมิรัฐศาสตร์พร้อมจะจุดชนวนเงินเฟ้อระลอกใหม่ได้ตลอดเวลา? อีกทั้ง ผู้กำหนดนโยบายจะบูรณาการ ‘มิติด้านความมั่นคงระหว่างประเทศ’ เข้ากับ ‘ระบบการเงินโลก’ อย่างไร ในเมื่อวิกฤตความมั่นคงส่งผลกระทบโดยตรงต่อเสถียรภาพทางเศรษฐกิจในทันที

 

✅ 2. ระเบิดเวลาหนี้สาธารณะ: จะสยบกลุ่ม ‘Bond Vigilantes’ และหนี้ของชาติมหาอำนาจได้อย่างไร

 

หนี้สาธารณะทั่วโลกแตะระดับสูงสุดนับตั้งแต่สงครามโลกครั้งที่ 2 และมีแนวโน้มพุ่งทะลุ 100% ของ GDP โลกก่อนปี 2030 โดยเฉพาะชาติพัฒนาแล้วอย่างสหรัฐฯ ที่ขาดดุลงบประมาณถึง 6% ของ GDP และต้องจ่ายภาระดอกเบี้ยสูงกว่างบกลาโหม รวมถึงฝรั่งเศสที่ส่วนต่างอัตราผลตอบแทนพันธบัตรพุ่งสูง จนส่งสัญญาณเสี่ยงวิกฤตยูโรโซนรอบใหม่ ทำให้อัตราผลตอบแทนพันธบัตรรัฐบาลสหรัฐฯ 10 ปีพุ่งแตะ 5.25%

 

คำถามสำคัญที่รอคำตอบคือ IMF และเวที G20 จะสามารถผลักดันให้ชาติเศรษฐกิจชั้นนำจัดทำแผนปรับลดยอดขาดดุลการคลังระยะกลาง (Medium-Term Fiscal Consolidation) ที่น่าเชื่อถือได้จริงหรือไม่ เพื่อคลายแรงกดดันต่อนโยบายการเงิน อีกทั้ง การขาดดุลการคลังเรื้อรังของประเทศมหาอำนาจกำลังปลุกกลุ่ม ‘Bond Vigilantes’ และดันต้นทุนการกู้ยืมโลกให้พุ่งสูง ระบบการเงินระหว่างประเทศจะป้องกันไม่ให้แรงกดดันนี้ลุกลาม จนกลายเป็นวิกฤตสภาพคล่องระดับโลกได้อย่างไร

 

✅ 3. ชะตากรรมของกลุ่มประเทศกำลังพัฒนา: จะช่วยสภาพคล่องอย่างไรไม่ให้เกิด ‘มาตรการรัดเข็มขัดที่บีบคั้นประชาชน’

 

ประเทศกำลังพัฒนาต้องแบกรับภาระชำระหนี้ต่างประเทศสูงถึง 400,000 ล้านดอลลาร์สหรัฐในปี 2026 โดยดอกเบี้ยกินสัดส่วนรายได้รัฐไปมากกว่า 10% ขณะที่ UNDP เตือนว่า ผลกระทบรวมของราคาพลังงาน ค่าปุ๋ย และภัยแล้ง-น้ำท่วมจาก ‘Super El Niño’ กำลังก่อตัวเป็น ‘Perfect Storm’ ที่อาจผลักให้ประชาชนนับร้อยล้านคนตกสู่ความยากจน ซึ่งรัฐบาลในกลุ่มประเทศเหล่านี้กำลังเผชิญทางเลือกระหว่างการตัดงบช่วยเหลือคนจน หรือปล่อยให้การพัฒนาประเทศสะดุดลง

 

IMF และ World Bank จะจัดสรรสภาพคล่องฉุกเฉินระยะสั้นควบคู่กับเงินทุนระยะยาวอย่างไร เพื่อไม่ให้ประเทศรายได้น้อยต้องเลือกระหว่างความอยู่รอดของประชาชนกับการผิดนัดชำระหนี้

 

✅ 4. การแข่งขันแย่งชิงเม็ดเงินทุน: กระแส AI บูมกำลังเบียดบังงบสภาพภูมิอากาศหรือไม่

 

เศรษฐกิจโลกกำลังเผชิญแรงดึงสองขั้วตรงข้าม ระหว่างอุปทานพลังงาน ปะทะกับแรงอุปสงค์จากการลงทุนในเทคโนโลยี AI ซึ่งเม็ดเงินมหาศาลกำลังหลั่งไหลเข้าสู่อุตสาหกรรม AI และเซมิคอนดักเตอร์ จนอาจสูงกว่าการลงทุนสร้างโครงข่ายไฟฟ้าหรือรถไฟในอดีต

 

คำถามสำคัญคือ สถาบันการเงินระหว่างประเทศจะรับมืออย่างไรกับการที่เม็ดเงินลงทุน AI เข้าไปแย่งชิงทรัพยากรทุน (Capital Competition) จากประเด็นเร่งด่วนระดับโลกอย่าง การเงินเพื่อการเปลี่ยนแปลงสภาพภูมิอากาศ (Climate Finance) และโครงสร้างพื้นฐานดั้งเดิม อีกทั้งจะจัดการกับความเหลื่อมล้ำระดับโลกที่กว้างขึ้นได้อย่างไร ในเมื่อชาติร่ำรวยได้ประโยชน์จากการเติบโตของ AI มาช่วยชดเชยวิกฤตพลังงาน ขณะที่ประเทศยากจนอยู่นอกห่วงโซ่อุปทาน AI แต่ต้องแบกรับต้นทุนเงินเฟ้อจากการสร้างโครงสร้างพื้นฐาน AI

 

✅ 5. วิกฤตความชอบธรรมของสถาบันพหุภาคี: จะปฏิรูปโครงสร้างอำนาจอย่างไรก่อนที่จะหมดความหมาย

 

กลุ่มประเทศซีกโลกใต้ (Global South) ออกมาเรียกร้องให้รื้อโครงสร้างการกำกับดูแลโลกและสถาบันการเงินระหว่างประเทศ เพื่อให้สะท้อนความเป็นจริงทางเศรษฐกิจและประชากรในยุคปัจจุบัน ทว่าการเพิ่มโควตากองทุนของ IMF ยังติดค้างเพราะสภาคองเกรสสหรัฐฯ ไม่ให้สัตยาบัน และยุโรปยังคงขวางการนำกำไรส่วนเกินของ IMF ไปอุดหนุนเงินกู้แก่ชาติยากจน นอกจากนี้ รัฐมนตรีคลังสหรัฐฯ ยังปฏิเสธที่จะเข้าร่วมการประชุมใหญ่และเวที G20

 

สถาบันการเงินระดับโลกอย่าง IMF และ World Bank จะปฏิรูปตนเองให้ตอบสนองและเป็นตัวแทนของ ‘ทุกชาติ’ อย่างเป็นธรรมได้อย่างไร ก่อนที่โครงสร้างอำนาจแบบเดิมจะทำให้สถาบันเหล่านี้ ‘สูญเสียความชอบธรรมและความเกี่ยวข้อง’ (Less and Less Relevant) ในสายตาของประเทศกำลังพัฒนา อีกทั้งความร่วมมือพหุภาคีจะยังขับเคลื่อนต่อไปได้อย่างไร เมื่อชาติต่างๆ เริ่มแตกขั้ว และกลุ่ม G20 ขาดความเต็มใจในการร่วมมือพักชำระหนี้เหมือนช่วงวิกฤตโควิด-19

 

สื่อต่างประเทศมองว่า การประชุมที่กรุงเทพฯ ครั้งนี้สะท้อนชัดเจนว่า ‘ความมั่นคงระหว่างประเทศกับระบบการเงินโลกเชื่อมโยงกันอย่างแยกไม่ออก’ และความสำเร็จของการประชุมไม่ได้วัดกันที่แถลงการณ์ร่วม แต่ขึ้นอยู่กับว่า คำตอบของทั้ง 5 ตัวอย่างคำถามนี้จะออกมาในทิศทางใด

 

หากประชาคมโลกและสถาบันพหุภาคียังคงเลือกตอบด้วย กรอบคิดเดิม ไม่ว่าจะเป็นการยืดเวลาแก้ปัญหาเฉพาะหน้า การผลักภาระรัดเข็มขัดให้ประเทศยากจน หรือการปล่อยให้ผลประโยชน์จากเทคโนโลยีกระจุกตัวอยู่เพียงไม่กี่ชาติ IMF และ World Bank ก็อาจจะยิ่งสูญเสียถูกตั้งคำถามมากยิ่งขึ้น แต่หากผู้นำโลกกล้าหาญพอที่จะรื้อโครงสร้างและหาคำตอบร่วมกันอย่างจริงจัง การประชุมครั้งนี้จึงจะเป็นจุดเริ่มต้นในการพาระบบเศรษฐกิจโลกฝ่ามรสุม ‘ฤดูหนาวที่กำลังมาเยือน’ ได้อย่างแท้จริง

 

ที่มา the standard

วันที่ 12 ตุลาคม 2569